ازدواج به هر دو شکل آن دائم و موقت به عقد نیازمند است. «عقد» از نظر لغت به معنای «گره» و «گره زدن» است و در اصطلاح ایجاد رابطه ای میان دو فرد یا دو گروه که بر اساس آن هر یک از طرفین تعهداتی در مقابل دیگری دارد. قرآن کریم نیز با ندای یا آیهَا الَّذِينَ امَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ...

عمل به پیمان‎های صحیح و انسانی را بر مؤمنان واجب کرده است عقد «ازدواج» عبارت است از ایجاد پیوندی مشترک بین زن و مرد که در سایه آن، حقوق، تعهدات و مسئولیت‎های دو جانبه پدید می‎آید. برقراری این پیمان مقدس تنها بر اساس مقررات قوانین و شرایط خاصی امکان پذیر است. اگرچه رضایت طرفین از شروط لازم عقد است، اما به تنهایی کافی نیست، بلکه باید به همراه شرایط دیگر باشد. یکی از این شرایط، خواندن خطبه عقد با الفاظ خاص تعیین شده از سوی خداوند متعال است - که در رساله‌های عملیه ذکر شده است .

در اهمیت الفاظ خطبه عقد میتوان گفت پس از آنکه خداوند متعال، انشای خطبه عقد با الفاظی خاص (ایجاب و قبول) را یکی از شرایط ازدواج قرار داده در واقع این کلمات را از حالت الفاظ خشک و بی روح خارج کرده به آن‎ها اعتبار و ارزش بخشیده و به اسبابی مقدس برای ایجاد زوجیت بین دو انسان (زن و مرد) نامحرم تبدیل کرده است. عقد بیان آشکار یک تعهدی جدی است که مضمونی معین و شکل ویژه ای از گفتار دارد با این تعهد در برابر خدا یکدیگر و جامعه متعهد می‏شوند که به مضمون آن پایبند باشند به عبارت دیگر، عقد عبارت است از تعهد هر یک از طرفین در برابر فرد دیگر که با جمله ا‏‎ی گویای این تعهد اظهار می‎شود.

خواندن عقد در ازدواج لازم است؛ چنان که در هر رابطه دیگری که میان دو طرف قراردادی بسته میشود لازم است اعلام به گونه‎ای آشکار و روشن در قالب واژه‎هایی مشخص انجام گیرد تا بتوان پایبندی هر یک از دو طرف را به وظایف خود در برابر طرف دیگر تضمین، و حقوق هریک از آن دو را درون آن تأمین کرد؛ از این رو بیان این پایبندی به شکل مشخص نقطه اصلی پایداری زندگی زناشویی است؛ زیرا چنانچه روابط زناشویی از تمایلی زودگذر برخاسته باشد هیچ یک از دو طرف نمی‎تواند دیگری را به چیزی و کاری در برابر خود وادار کند؛ ولی اگر بر اساس عقد قرارداد) شکل گرفته باشد که هریک در آن به چیزی پایبند شده باشند، درست مانند قراردادهای دیگری است که در زندگی بسته می شود؛ از خرید و فروش و اجاره و مانند آن گرفته تا قراردادهای بین المللی و مانند آن که در آنها انسان به برعهده گرفتن کاری وادار میشود؛ اما تمایل دو طرف به یکدیگر صرفاً با یک قرارداد ثبت و محکم نمی،شود بلکه به پایداری و مبنایی نیاز دارد که بتوان در اجرا بر آن تکیه کرد. بنابراین خواندن خطبه عقد با شرایط خاص آن قصد و اراده ازدواج داشتن و جدی بودن و ...) صرفاً گفتن چهار کلمه معمولی نیست تا کسی بگوید این چهار کلمه چه اثری دارد بلکه انشای خطبه ایجاد قسمتی از اسباب عقد نکاح است و رضایت قلبی دو طرف بدون صیغه یا ازدواج عملی بدون صیغه یا صیغه کتبی یا اشاره ای کافی نیست، مگر در مورد افرادی که کر یا لالاند و امکان وکیل گرفتن برای انشای خطبه عقد ندارند که در این صورت انشا با اشاره یا نوشتن صیغه جایگزین انشا با الفاظ میشود.

در پایان گفتنی است در دنیای ما بسیاری از عوامل تأثیرگذار هست که از چگونگی تأثیر آنها شناخت کامل نداریم؛ اما ندانستن، دلیلی بر نبودن نیست ؛ چنان که وردهای سحر و جادو نیز از کلمات تشکیل شده اند که بر اشیا، افراد و ارتباط ها تاثیرات واقعی می گذارند.

مراسم عقد چگونه و با چه هدفی برگزار می‎شود؟

مراسم عقد برای هر دختر و پسری نقطه آغاز دورانی شیرین و پر از اتفاق‏های خوب است. از قرارهای دونفره در زیارتگاه، پارک، سینما، ،تئاتر، نمایشگاه گالری، رستوران، کافی شاپ و منزل دوستان و فامیل تا هدیه‎ها، پیامک‎ها و تلفن‎هایی که پایانی ندارند. زوج جوان در این مراسم به دیگران اعلام می‎کنند به یکدیگر علاقمندند و چندوقت دیگر ازدواجشان را جشن خواهند گرفت.

در بیشتر اقوام و شهرهای ایرانی، مراسم نامزدی یا عقد را خانواده دخترخانم برگزار می‎کند و همه مخارج آن را هم برعهده می‎گیرد و آقا داماد و خانواده او با کیک و گل به مراسم می‎روند. در برخی شهرها مراسم در خانه عروس برگزار می‎شود؛ اما میوه و شام مراسم را خانواده داماد تهیه می‎کند. بعضی قومیت‎ها هم رسم دارند که خانواده عروس و داماد هرکدام برای فامیل خودشان مراسم نامزدی یا عقد ترتیب می‎دهند. دربارۀ تمام این موارد باید در مجلس بله برون توافق کنید و مسئولیت‎های توافق شده را به گردن بگیرید.

تاریخ مراسم نیز معمولاً در مجلس بله برون تعیین می‎شود که اغلب یکی از اعیاد مذهبی یا تعطیلات آخر هفته است. برخی خانواده‎ها تاریخ عقد را به زمانی موکول می‎کنند که تکلیف درس کار و مسکن دخترخانم، و آقا پسر معلوم شده باشد. برخی خانواده‎ها هم پس از آشنایی اولیه ملزم می‎دانند که دختر و پسر به عنوان نامزد یا عقد شده به فامیل و آشنایان معرفی شوند. برخی خانواده‎ها به دلایلی، جاری کردن خطبه عقد نزد شخصیتی خاص یا دور نگه داشتن زندگی جدید از برخی بدخواهی‎ها یا....) مراسم خطبهٔ اصلی را از مراسم مهمانی عقد جدا می‎کنند.

خانواده‎ای که برگزاری مراسم را بر عهده می‎گیرد، باید دقیقاً بداند که برای این مراسم چقدر می‎تواند خرج کند و بهتر است بی‎رودربایستی در این باره با طرف مقابل صحبت کند تا دلخوری یا کدورت پیش نیاید. مقایسه کیفیت و کمیت برگزاری مراسم‎ها، بله برون، عقد و عروسی خطایی است که باید زوج‏های جوان و خانواده‏ها از آن بپرهیزند. یک راه این است که دختر و پسر بودجه‎ای که دارند را روی هم بگذارند و آن را بین جهیزیه، مسکن، مراسم عقد و جشن عروسی تقسیم کنند و هرکس پاسخ‎گوی ایرادگیری‎ها و اشکال تراشی‎های اطرافیان خود باشد. برنامه‎ریزی دقیق، همدلی و حمایت زوجین و خانواده‎ها از یکدیگر، آرامش و نشاط خوبی به زندگی نوپا خواهد داد.

هنگام خرید عقد کاملاً با یکدیگر هماهنگ باشید؛ زیرا تنها در این صورت اختلافی پیش نخواهد آمد. اگر هم در موردی تردید داشتید به جای خانواده خود به آهستگی از همسرتان سؤال کنید. بدین ترتیب کسی گله مند نخواهد بود.

مراسم عقد می‎تواند پای سفره عقد در دفترخانه یا باغ منزل یا تالار انجام شود. بسته به بودجه و تعداد مهمانی که برای مراسم‎تان دعوت کرده‏اید، باید محلی مناسب را برای مراسم در نظر بگیرید. اگر قرار به برگزاری مراسم باشد، اغلب سعی می‎شود حداقل بزرگان فامیل و فامیل درجه ۱و۲، حضور داشته باشند. انتخاب مناسب انتخابی نیست که حاصل چشم و هم‏چشمی یا توجه به حرف‎های بعدی فامیل و دوستان باشد. می‎توانید بی‎توجه به حرف‎های غیر منطقی دیگران، صرفه جویی کرده و در عوض در بخش‎های کاربردی و ماندگارتری اجاره یا خرید منزل، تهیه وسایل منزل، بازپرداخت قرض‎ها و (قسط‏ها) هزینه کنید یا در پی جلب نظر دیگران مراسم را سنگین و چشم پرکن بگیرید و پیامدهای مالی و روانی آن را به جان بخرید. البته این به معنای عبور بی چون و چرا از آرزوهای قدیمی نیست؛ مثلاً در مورد دختر یا پسری که همیشه دوست داشته‏اند مراسم عقد، جدا از مراسم عروسی باشد، روا نیست که والدین به حذف مراسم عقد یا تلفیق آن با عروسی اصرار کنند.

معمول نیست و ضرورتی ندارد کارت بخرید؛ زیرا بسیاری از خانواده‏ها مهمان‏های نامزدی را تلفنی دعوت می‎کنند؛ اما اگر بودجه تان اجازه می‏دهد و مراسمتان هم نسبتاً مفصل است، می‏توانید کارتی زیبا سفارش دهید. داشتن یادگاری‏های تصویری از این مراسم، خواسته‏ای منطقی است هر چند داشتن عکاس و فیلم بردار ممکن است بر هزینه‏های شما بیفزاید. برخی برای تهیه چند عکس به آتلیه می‎روند و فیلم برداری را برعهده جوانان فامیل می‏گذارند. لازم است آتلیه، عکاس و فیلمبردار را از افراد امین انتخاب کنید تا به رعایت امانت و حریم‎های شرعی در خصوص این تصاویر مطمئن باشید.

آرایش عروس نیز در این مراسم سبک تر از مراسم عروسی خواهد بود؛ از این رو اغلب به حضور رسمی عروس و اطرافیان او در سالن آرایش نیاز نیست. مراقبت از حدود شرعی درباره موسیقی و محرم و نامحرم و... در مراسم سبب می‎شود آغاز شیرین ترین اتفاق و ماندگارترین رابطه زندگی‏تان همراه با نافرمانی خدا نباشد. توجه کنید که یک شب هزار شب نمی‎‌شود، مجوز پذیرفته‎ای برای عبور از مرزهای الهی نیست.

برخی خانواده‎ها، خرج‎های عجیب و غریبی می‎کنند؛ انواع شیرینی‎ها و تنقلات، غذاهای متعدد، فضاهای بسیار مجلل و ... . البته دارندگی است و برازندگی اما برخی بدون دارایی دنبال برازندگی اند! این دسته تا مدت‏ها باید قسط و قرض این خودنمایی را بپردازند. رهاورد این رفتار نیز چیزی جز اسراف نیست؛ در حالی که کم نیستند افرادی که به بخش کوچکی از این نعمت‎ها نیازمندند و دعای خیر آنها برکات مادی و معنوی زیادی برای انفاق کنندگان در پی خواهد داشت.

این نکته نیز خاطرتان باشد که تصمیم گیرندگان اصلی این مراسم والدین و بزرگ ترهایند؛ بنابراین بهتر است به ریز جزئیات وارد نشوید و متواضعانه بپذیرید. البته ممکن است پیشنهادهای جذابی هم داشته باشید یا سلیقه‎های خود یا نامزدتان را گوشزد کنید یا مخالفت خود را با امری حرام یا خرافه اعلام کنید؛ اشکالی ندارد؛ به شرطی که مؤدبانه و محترمانه انجام دهید.